Tam girişi okumak için tıklayın (https: //international.ucla.edu/media/files/00-Emval-i-Metrukelerle-ile-ilgili-Resmi-Açık-Artırma-İlanlarına-Genel-Giriş-Türkçe-j1-cch.pdf)
Bu çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti tarafından sürgün ve ölüme gönderilen Ermenilerin geride bıraktıkları, Emval-i Metruke olarak adlandırılan, el konulan ve yağmalanan mallarının Türkiye Cumhuriyeti döneminde basındaki izlerini sürmektir. 1920’li ve 1930’lu yıllarda birçok şehir ve kasabada, eğer sivil halk tarafından yağmalanmamış ise, devletin denetime geçen Emvali Metrukeler, değişik devlet kuruluşları tarafından açık artırma ile satışa çıkartılmışlar ve bu satış ilanlarına dönemin gazetelerinde yer verilmiştir. Bu çalışma ile bulabildiğimiz bu ilanlardan zengin bir koleksiyonu araştırmacıların hizmetine sunmaktayız.
(https: //ucla.app.box.com/s/es1bfhxznmx4sh7joxzotb5rgcqzr28b/folder/303837095134) (https: //ucla.app.box.com/s/es1bfhxznmx4sh7joxzotb5rgcqzr28b/folder/303837866196?sortColumn=name&sortDirection=ASC)
Her soykırım sadece kitlesel imha değil aynı zamanda kitlesel hırsızlıktır. 1915 Ermeni soykırımının en önemli boyutu Ermeni kültürel ve maddi varlığının yağmalanmasıdır. Bu devasa yağma devlet tarafından sürgün ve imhalara paralel organize edilmiştir ve nüfusun geniş bir kesimi de yağmaya gönüllü olarak katılmıştır.
Daha önce bazı bölgelerde uygulanmaya başlanmış olmakla birlikte, Ermenilerin resmi sürgün emri 27 Mayıs 1915’te alınmıştır. Ermeni kültüre ve maddi zenginliklerinin yağması da hemen bu kararı takip etmiştir. İlk önce 31 Mayıs 1915’te tarihinde bir Bakanlar Kurulu kararı alınmış daha sonra 10 Haziran 1915’te 34 maddelik bir kararname yayınlanmıştır. Bu karar ve kararname ile Ermenilerin mallarına nasıl “el konulacağı” kanunen düzenlenmişti. Tüm yaz ayları boyunca çeşitli vilayetlere özel tamimler gönderildikten sonra nihayet 26 Eylül 1915’te konuyla ilgili özel bir kanun çıkartılmış; 8 Kasım 1915’te ise bu kanunun nasıl uygulanacağına ilişkin bir kararname yayınlanmıştır.
Çıkan tüm bu kanun ve kararnamelere göre, Ermenilerin ellerindeki tüm taşınır – taşınmaz mal varlıkları kurulan özel komisyonlar aracılığı ile defterlere kayıt edilecek ve malların değerlerinin karşılığı yeni yerleşim yerlerinde Ermenilere verilecekti. Bu kanun ve kararnameler geride bırakılan malların nasıl kullanılacağına ilişkin de ayrıntılı düzenlemelere sahipti.
Elbette tehcirin amacı Ermenileri yeni yerlerine yerleştirmek ve mallarının değerlerinin karşılığının kendilerine vermek değildi. Çoğu, hedeflenen yerlere (Suriye’ye) ulaşamadılar bile. Yollarda öldürüldüler. Sağ kalıp Suriye’ye ulaşanlar ise yeni katliamların kurbanları oldular. Sonuçta sağ kalabilen insanlara ise elbette geride bıraktıkları malların karşılıkları hiçbir biçimde ödenmedi.1918 Şubat’ında Adliye, Maliye ve Dahiliye Nazırlıklarınca kurulan ortak bir komisyon konuya ilişkin bir rapor yayınladı. Bu rapora göre, tek bir Ermeniye bile mallarının karşılığı olarak bir ödeme yapılmamıştı. Yani, Osmanlı Devleti, Ermeni mallarına zorla el koyan en büyük yağmacı idi. Devlet bu mallar ve¬/veya satışlarından elde edilen gelirleri değişik amaçlar doğrultusunda kullandı. Bu amaçlardan birisi de malları devletin çeşitli kurumlarına dağıtmaktı.
Osmanlı Devleti’nin 1922’de yıkılması ile yerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti devleti Ermeni mallarının çok büyük bir kısmının sahibi oldu. Ama yeni devlet bir dizi mali sıkıntı yaşıyordu. Ve 1923 yılı ile birlikte çeşitli devlet kuruluşları ellerindeki yağmalanmış Ermeni mallarını açık artırma ile satış çıkartmaya başladılar. Resmi satış ilanları düzenli olarak dönemin yerel gazetelerinde yayınlandılar.
Bu Projenin amacı bu ilanları bir araya toplamaktır. Fakat bu oldukça zor bir işti. Çünkü Türkiye’nin kuruluş yıllarında yayınlanmış bu yerel gazetelere ulaşmak zordur. Sistematik bir arşivlemeye tabi tutulmamışlardır. Ve ne lokal ne de merkezi düzeyde bu gazete koleksiyonlarına sahip kütüphaneler mevcuttur. Biz bu çalışma ile, bulabildiğimiz gazetelerden bu ilanları bir araya topladık.
Ermeni mallarının nasıl son derece sofistike bir hukuk sistemi ile yağmalandığının anlaşılabilmesi için genel bir giriş yazısı kaleme aldık. Malların satışı ile ilgili açık artıma ilanlarını şehirler bazında bir araya topladık. Düzenlediğimiz arşivde toplam 34 şehir hakkında bilgi bulacaksınız. Her bir şehre ilişkin bulduğumuz ilanların tümünü şehirler bazında bir metin olarak Word-belgesine aktardık. Böylece araştırmacılara büyük bir kolaylık sağlandı. Tüm metinler İngilizce ve Türkçe olarak mevcuttur.
Gazetelerin çoğunun artık yayınlanmıyor olmaları, sistemli arşivlerinin olmaması ve/veya tüm sayılarının herhangi bir kütüphane veya arşivde bir arada bulunmaması gibi nedenlerle birçok eksiğimizin olduğunun bilincindeyiz. Eğer bu arşivi kullananlar ellerinde olan ve bizim ulaşamadığımız ilanlara sahiplerse ve bizimle paylaşırlarsa seviniriz.
Proje Ekibi:
Gazetelerdeki ilanlar Sait Çetinoğlu tarafından toplanmış ve elektronik ortama aktarılmıştır. Türkçe metinler İngilizce’ye Attila Tuygan ve Nanor Hartounian tarafından çevrilmiştir. Proje genel giriş yazısı Sait Çetinoğlu ve Taner Akçam tarafından yazılmıştır. Çetinoğlu ayrıca her şehir için genel bir giriş yazısı kaleme almıştır.